Tuinhuis vergunningsvrij bouwen in Nederland: de regels in 2027

Wat telt als tuinhuis in de regels: het bijbehorend bouwwerk

Een tuinhuis is in de Nederlandse bouwregels een bijbehorend bouwwerk: volgens IPLO een uitbouw of aanbouw van de woning, maar ook een vrijstaand bijgebouw (tuinhuisje) of een bouwwerk met een dak, zoals een carport. Erfwijzer behandelt hier de Nederlandse regels; kopen, bouwen en onderhouden staan in de complete gids over het tuinhuis.

Onder dezelfde term vallen een schuur, blokhut, berging, overkapping en een aanbouw aan je huis. Het hoofdgebouw is je woning. Alle bijbehorende bouwwerken op je erf delen één m²-grens: een nieuwe blokhut telt op bij je bestaande schuur, je overkapping en een eerdere uitbouw (IPLO-stappenplan, stap 4).

Vergunningsvrij bouwen betekent dat je geen omgevingsvergunning aanvraagt. De voorwaarden gelden wel: je controleert zelf of je tuinhuis voldoet aan de voorwaarden voor de technische bouwactiviteit en voor de omgevingsplanactiviteit, zoals IPLO bij vergunningvrije bijbehorende bouwwerken uitlegt.

Hoeveel m² tuinhuis mag je vergunningsvrij bouwen?

Een bebouwingsgebied tot en met 100 m² mag je voor 50% vergunningsvrij bebouwen, en er geldt een plafond van 150 m² voor alle bijbehorende bouwwerken samen (bruidsschat art. 22.36, onder a, 3º). Het bebouwingsgebied is je achtererfgebied plus de grond onder aan- en uitbouwen die later aan het huis zijn gezet; de grond onder het oorspronkelijke huis telt niet mee (IPLO-stappenplan, stap 2).

De m²-staffel heeft drie treden (bruidsschat art. 22.36, onder a, 3º, en IPLO-stappenplan, stap 3):

• tot en met 100 m² bebouwingsgebied: 50% daarvan;
• meer dan 100 tot en met 300 m²: 50 m² plus 20% van het deel boven 100 m²;
• meer dan 300 m²: 90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², tot maximaal 150 m² in totaal.

Wat er al staat, trek je af van die maximale oppervlakte (IPLO-stappenplan, stap 4). Voor elke erfgrootte uitgewerkt, met de aftrek van wat er al staat, lees je bij hoeveel m² je vergunningsvrij mag bouwen.

Rekenvoorbeelden: vergunningsvrije m² per bebouwingsgebied

Een bebouwingsgebied van 240 m² geeft 78 m² vergunningsvrije bebouwing: 50 m² voor de eerste 100 m², plus 20% van de 140 m² daarboven. De uitkomsten zijn eigen rekensommen op de staffel en gelden voor alle bijgebouwen samen.

Welke afmeting in de overgebleven ruimte past, zoek je op in de maattabel bij tuinhuis maten.

Hoe hoog mag een tuinhuis zijn zonder vergunning?

Een tuinhuis verder dan 4 m van het oorspronkelijke hoofdgebouw mag zonder vergunning maximaal 3 m hoog zijn, of met een schuin dak een nok tot 5 m hebben. Binnen 4 m van het oorspronkelijke hoofdgebouw is maximaal 5 m toegestaan, maar niet hoger dan 0,3 m boven de bovenkant van de vloer tussen begane grond en eerste verdieping (de scheidingsconstructie met de tweede bouwlaag) en niet hoger dan het huis zelf (bruidsschat art. 22.36, onder a, 1º). Bij een bungalow met één bouwlaag betekent dat: binnen 4 m niet hoger dan de bungalow (IPLO-stappenplan, stap 5).

Het oorspronkelijke hoofdgebouw is je huis zonder later toegevoegde aan- en uitbouwen; de 4 m-zone meet je vanaf dat oorspronkelijke huis. Een tuinhuis achter in een diepe tuin valt daardoor bijna altijd onder de 3 m-grens.

Hoe je hoogtes precies meet, staat in de meetbepalingen van de bruidsschat (artikel 22.24). Uitgewerkte gevallen met dakrand, plat dak en verhoogde fundering staan op de pagina over hoe hoog een tuinhuis mag zijn.

Tuinhuis met schuin dak: de nokhoogte en de 0,47-formule

Een tuinhuis met schuin dak verder dan 4 m van het huis mag een nok tot 5 m hebben, met de dakvoet op maximaal 3 m, een nok gevormd door twee of meer schuine dakvlakken, een dakhelling van maximaal 55° en een nok binnen de formule (afstand nok tot perceelsgrens in m × 0,47) + 3 m (bruidsschat art. 22.36, onder a, 2º i, en het IPLO-stappenplan). Een lessenaarsdak met één dakvlak voldoet daar niet aan en blijft dus op 3 m.

Voor de volle 5 m ligt de nok minstens 4,26 m van de erfgrens: (5 − 3) / 0,47 = 4,26 m (eigen rekensom).

Bruidsschat en omgevingsplan: waar de tuinhuisregels staan sinds 2024

De Nederlandse tuinhuisregels staan sinds 1 januari 2024 in de bruidsschat van het omgevingsplan van je gemeente. Artikel 22.36 (paragraaf 22.2.7.3) maakt een bijbehorend bouwwerk dat aan de eisen voldoet van rechtswege in overeenstemming met het omgevingsplan, zonder omgevingsvergunning. Daarvoor stonden deze regels in bijlage II van het Besluit omgevingsrecht (Bor), aldus IPLO.

Je gemeente kan de bruidsschat in haar eigen omgevingsplan wel aanpassen, volgens IPLO over vergunningvrij bouwen onder de Omgevingswet. Bekijk daarom op Regels op de kaart van het Omgevingsloket welke regels op jouw adres gelden.

De maten en percentages op deze pagina volgen de geconsolideerde bruidsschat die IPLO publiceert met versiedatum 29 juni 2026.

Zo controleer je de regels voor jouw adres:

• zoek je adres op in Regels op de kaart en open het omgevingsplan;
• kijk of je gemeente artikel 22.36 (bijbehorende bouwwerken) heeft gewijzigd of vervangen door eigen regels;
• noteer de datum waarop je keek en bewaar een schermafdruk bij je bouwtekening.

Technisch en ruimtelijk vergunningsvrij: de twee toetsen voor een tuinhuis

Een tuinhuis is alleen vergunningsvrij als het door twee toetsen komt: de technische bouwactiviteit uit het Bbl en de omgevingsplanactiviteit uit de bruidsschat van het omgevingsplan (IPLO). Faalt het tuinhuis op één van beide, dan is het niet vergunningsvrij.

Waar op je erf mag een tuinhuis staan: het achtererfgebied

Een vergunningsvrij tuinhuis staat altijd in het achtererfgebied, dat begint op 1 m achter de voorkant van je huis. Dat begrip staat in bijlage I bij het Besluit bouwwerken leefomgeving en geldt via artikel 1.1 van de bruidsschat ook voor hoofdstuk 22; de eis dat het tuinhuis in het achtererfgebied staat, volgt uit bruidsschat art. 22.27, onder a (zie ook het IPLO-stappenplan). In het voorerfgebied heb je voor een tuinhuis altijd een omgevingsvergunning nodig.

Het tuinhuis moet bovendien op de grond staan. Heeft het meer dan één bouwlaag, dan mag een verblijfsgebied alleen op de eerste bouwlaag liggen, en een dakterras, balkon of andere niet op de grond gelegen buitenruimte mag er niet aan zitten (bruidsschat art. 22.27, onder a).

Bij een hoekwoning of een huis met een zijtuin langs de straat loopt de grens van het achtererfgebied minder voor de hand liggend. Hoe je die lijn trekt, zie je bij achtererfgebied bepalen met tekening.

Tuinhuis bij de erfgrens en bij openbaar gebied

Een vergunningsvrij tuinhuis moet meer dan 1 m van openbaar toegankelijk gebied staan, zoals een stoep, straat of openbaar groen (bruidsschat art. 22.27, onder a). Een vaste minimumafstand tot de erfgrens met de buren staat niet in de voorwaarden van de bruidsschat. In de regels heet die erfgrens de perceelsgrens.

Dicht bij de erfgrens bepaalt de 0,47-formule hoe hoog de nok van een schuin dak mag zijn: met de nok op 1 m van de erfgrens is dat 3,47 m.

Naast het omgevingsplan geldt het burenrecht uit het Burgerlijk Wetboek, onder meer over ramen dicht bij de erfgrens; dat staat los van de vraag of je tuinhuis vergunningsvrij is. Afstanden, hoogtes en ramen naast de buren zijn uitgewerkt bij tuinhuis bij de erfgrens.

Waarvoor mag je een vergunningsvrij tuinhuis gebruiken?

Een vergunningsvrij tuinhuis verder dan 4 m van het oorspronkelijke hoofdgebouw moet functioneel ondergeschikt aan de woning zijn, bijvoorbeeld als berging of hobbyruimte (bruidsschat art. 22.36, onder a, 2º ii, volgens IPLO). De enige uitzondering op die eis is huisvesting in verband met mantelzorg.

Permanent wonen in een vergunningsvrij tuinhuis, als zelfstandige woning naast je huis, valt niet onder vergunningsvrij bouwen: bij toepassing van de artikelen 22.27 en 22.36 blijft het aantal woningen gelijk, behalve bij huisvesting in verband met mantelzorg. Een tuinhuis dat je als tuinkantoor of gastenverblijf wilt inrichten, toets je daarom eerst aan deze gebruikseis en aan het omgevingsplan van je gemeente.

Voor een familiewoning en een mantelzorgwoning komen ruimere vergunningsvrije regels aan; volgens Omgevingsweb gaan die waarschijnlijk op 1 januari 2027 in. Tot dan gelden de regels hierboven.

Wanneer heb je voor een tuinhuis toch een omgevingsvergunning nodig?

Een tuinhuis heeft een omgevingsvergunning nodig zodra het niet aan alle voorwaarden van de bruidsschat en het Bbl voldoet. Deze zeven situaties maken een tuinhuis vergunningplichtig:

• een plek in het voorerfgebied, dus vóór de lijn op 1 m achter de voorgevel;
• een plek op 1 m of minder van openbaar toegankelijk gebied;
• een oppervlakte die samen met bestaande bijgebouwen boven de m²-grens van je bebouwingsgebied komt;
• verder dan 4 m van het huis: hoger dan 3 m zonder schuin dak met twee of meer dakvlakken, of een nok boven de 0,47-formule of boven 5 m;
• een dakterras, balkon of andere buitenruimte die niet op de grond ligt;
• een tuinhuis in, aan, op of bij een bouwwerk dat zonder de vereiste omgevingsvergunning is gebouwd of wordt gebruikt;
• bij een gemeentelijk, provinciaal of rijksmonument (ook voorbeschermd) of in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht (bruidsschat art. 22.38).

Handhaving, legalisatie of sloop van een bestaand tuinhuis lees je bij tuinhuis zonder vergunning gebouwd.

Tuinhuis vergunningsvrij? Zo check je het in vijf stappen

Of je tuinhuis vergunningsvrij is, check je in vijf stappen: plek, m², hoogte, gebruik en uitzonderingen.

1. Plek: kies een plek in het achtererfgebied, op meer dan 1 m van openbaar gebied.
2. M²: tel het nieuwe tuinhuis op bij alle bestaande bijgebouwen en blijf binnen de staffel.
3. Hoogte: blijf verder dan 4 m van het huis op maximaal 3 m, of binnen de regels voor een schuin dak en de 0,47-formule.
4. Gebruik: gebruik het tuinhuis als berging of hobbyruimte, niet als zelfstandige woning.
5. Uitzonderingen: controleer monumentstatus, beschermd stads- of dorpsgezicht, eerder zonder vergunning gebouwde bouwwerken en het omgevingsplan.

Met de Vergunningcheck op het Omgevingsloket ga je de uitkomst voor je eigen situatie na. Houd deze gegevens bij de hand:

• oppervlakte van je bebouwingsgebied en van bestaande bijgebouwen;
• afstand tot het oorspronkelijke hoofdgebouw en tot openbaar gebied;
• dakvoethoogte, nokhoogte en afstand van de nok tot de erfgrens.

Bewaar de uitkomst met de datum van de check.

Veelgehoorde fouten over tuinhuisregels in Nederland

Vier veelgehoorde beweringen over tuinhuisregels kloppen niet met de bruidsschat zoals IPLO die uitlegt.

Woon je in Vlaanderen, lees dan de tuinhuisregels in Vlaanderen.